Yenidoğan döneminde işitme kaybının erken saptanması, konuşma ve dil gelişimi açısından belirleyici bir eşik olarak kabul edilmektedir. Doğumdan itibaren ilk altı ay içinde işitme fonksiyonunun değerlendirilmesi, çocuğun bilişsel, sosyal ve akademik becerilerinin sağlıklı ilerlemesine katkı sağlayan en önemli klinik adımlardan biridir. Bu süreçte kullanılan yöntemler arasında AABR, yani Otomatik İşitsel Beyin Sapı Cevabı testi, güvenilirliği ve pratik uygulanabilirliği ile öne çıkan bir tarama yöntemi olarak konumlanmaktadır. Koru Hastanesi Odyoloji Ünitesi bünyesinde yürütülen yenidoğan işitme tarama uygulamalarında AABR yöntemi, ulusal tarama programının temel bileşenlerinden biri olarak titizlikle uygulanmakta ve elde edilen bulgular deneyimli odyologlar tarafından değerlendirilmektedir.
AABR testi, geleneksel işitsel beyin sapı cevabı (ABR) incelemesinin otomatize edilmiş bir versiyonu olarak tanımlanmaktadır. Klasik ABR incelemesi genellikle sedasyon gerektiren, uzun süreli ve deneyimli teknisyen değerlendirmesi isteyen bir yöntemken; otomatik ABR, yenidoğan bebeklerin doğal uykusunda dahi kısa sürede sonuç veren, standardize edilmiş algoritmalarla değerlendirme yapan bir tarama aracı olarak geliştirilmiştir. Bu yöntem, dış kulaktan başlayarak orta kulak, iç kulak, koklea, işitme siniri ve beyin sapına kadar uzanan işitsel iletim yolunun bütünlüğünü değerlendirebildiği için, sadece kokleayı test eden otoakustik emisyon (OAE) yöntemine kıyasla daha kapsamlı bir bilgi sunmaktadır.
Otomatik ABR uygulamasında bebeğin başına yerleştirilen üç adet cilt elektrotu aracılığıyla, kulaklık ya da yumuşak kulak uçlarından verilen click uyaranlarına karşı beyin sapının verdiği elektriksel yanıtlar kaydedilmektedir. Cihaz, elde edilen dalga formunu önceden tanımlanmış referans şablonlarla karşılaştırarak "geçti" ya da "kaldı" şeklinde otomatik bir sonuç üretmektedir. Bu değerlendirme yaklaşık 35 dB nHL şiddet düzeyinde gerçekleştirildiği için, klinik olarak anlamlı sayılan orta ve ileri derecedeki işitme kayıplarının büyük bölümünün saptanmasına olanak tanımaktadır. Test süresi genellikle her iki kulak için toplam beş ile on beş dakika arasında değişmekte, bebeğin sakin uyku halinde olması sonuçların güvenilirliğini artırmaktadır.
Yenidoğan işitme taraması kapsamında AABR yönteminin özellikle tercih edildiği bazı klinik durumlar bulunmaktadır. Yenidoğan yoğun bakım ünitesinde beş günden uzun süre kalan bebekler, hiperbilirubinemi nedeniyle kan değişimi uygulanan olgular, ototoksik ilaç kullanımı öyküsü olan bebekler, konjenital enfeksiyon şüphesi taşıyan olgular ve ailesinde kalıtsal işitme kaybı bulunan bebekler yüksek riskli grup içinde değerlendirilmektedir. Bu bebeklerde işitsel nöropati spektrum bozukluğu gibi retrokoklear kaynaklı işitme sorunlarının yalnızca OAE ile atlanabilme olasılığı bulunduğundan, AABR incelemesi tanısal güvenilirlik açısından belirleyici bir rol üstlenmektedir. Sağlıklı yenidoğanlarda ise iki aşamalı tarama protokolü çerçevesinde ilk aşamada OAE, ikinci aşamada AABR kullanılabilmekte ya da doğrudan AABR ile tarama gerçekleştirilebilmektedir.
Testin uygulanabilmesi için bebeğin genel durumunun stabil olması, cilt yüzeyinin temiz ve kuru bulunması, kulak yolunda vernix caseosa gibi doğum artıklarının bulunmaması önerilmektedir. Beslenme sonrası doğal uyku dönemi, testin en verimli şekilde gerçekleştirildiği zaman aralığı olarak kabul edilmektedir. Ortamın sessiz olması, elektromanyetik girişimlerin azaltılması ve elektrot empedansının uygun düzeyde tutulması, ölçüm kalitesini doğrudan etkileyen parametreler arasında yer almaktadır. Koru Hastanesi Odyoloji laboratuvarında bu koşullar, akustik olarak izole edilmiş test odaları ve kalibrasyonu düzenli olarak yenilenen cihazlar aracılığıyla standart hale getirilmektedir.
AABR sonucunun "kaldı" olarak raporlanması, bebekte kesin bir işitme kaybının bulunduğu anlamına gelmemektedir. Doğum sonrası ilk günlerde orta kulakta bulunan amniyotik sıvı kalıntıları, dış kulak yolundaki vernix birikimi, cihaz temas kalitesi, çevresel gürültü ya da bebeğin huzursuz olması gibi etkenler sonucu geçici olarak etkileyebilmektedir. Bu nedenle ilk aşamada "kaldı" sonucu alan bebeklerde, genellikle taburcu olmadan önce ya da doğumdan sonraki ilk ay içinde ikinci bir tarama önerilmektedir. İki aşamalı taramada da benzer sonuç alınması durumunda ileri odyolojik değerlendirme için tanısal ABR, timpanometri ve gerektiğinde ASSR gibi ek testleri kapsayan detaylı bir inceleme süreci başlatılmaktadır.
Otomatik ABR yönteminin en belirgin üstünlüklerinden biri, kullanıcı bağımlı yorumlama hatasını en aza indirmesidir. Klasik ABR incelemesinde dalga morfolojisinin yorumlanması deneyimli klinisyen gerektirirken, otomatik sistemler standart algoritmalar aracılığıyla nesnel bir karar üretmektedir. Bu durum, farklı merkezlerde uygulanan tarama sonuçlarının karşılaştırılabilirliğini artırmakta ve ulusal veri toplama sistemlerine katkı sağlamaktadır. Ek olarak yöntem, bebeğe zarar vermeyen, invaziv olmayan, radyasyon içermeyen ve ağrısız bir uygulama olması nedeniyle rutin yenidoğan bakımının doğal bir parçası olarak konumlandırılmaktadır.
İşitme kaybının erken saptanmasının önemi, gelişimsel sinirbilim çalışmalarıyla ayrıntılı olarak ortaya konulmuştur. Yaşamın ilk altı ayında işitsel uyarı almayan bir bebeğin işitme korteksindeki nöronal bağlantıların gelişiminde gecikmeler gözlenebilmekte, bu durum konuşma ve dil becerilerinin kazanımını olumsuz etkileyebilmektedir. Bir aylıkken tarama, üç aylıkken tanı ve altı aylıkken müdahale prensibi olarak bilinen "1-3-6 kuralı", uluslararası odyoloji literatüründe kabul görmüş bir zaman çizelgesi olarak öne çıkmaktadır. AABR, bu kuralın ilk aşamasında güvenilir ve pratik bir tarama aracı olarak temel bir rol üstlenmektedir.
Yenidoğan tarama sonuçlarının aileye aktarılma biçimi, sürecin klinik olduğu kadar psikososyal boyutunu da ilgilendirmektedir. "Kaldı" sonucu, yeni doğum yapmış ebeveynlerde kaygıya yol açabilmektedir. Bu nedenle odyoloji ekibi tarafından yapılan bilgilendirmelerde, sonucun kesin bir tanı olmadığı, geçici etkenlerin sonucu değiştirebileceği ve süreç içinde yapılacak kontrollerin belirleyici olacağı açık bir şekilde aktarılmaktadır. Aile, ileri değerlendirme aşamalarında hangi testlerin yapılacağı, hangi zaman diliminde takip önerildiği ve olası müdahale seçenekleri konusunda ayrıntılı bilgilendirilmektedir. Bu bilgilendirmenin sakin, anlaşılır ve destekleyici bir üslupla yürütülmesi, ailenin sürece uyumunu güçlendirmektedir.
Kalıcı işitme kaybı saptanan olgularda erken müdahale programları önem kazanmaktadır. İşitme cihazı uygulaması, koklear implantasyon değerlendirmesi, işitme-dil terapisi ve aile eğitimi gibi bileşenler, çocuğun bireysel gereksinimlerine göre planlanmaktadır. AABR ile erken saptanan olgularda müdahalenin altıncı aydan önce başlatılabilmesi, dil kazanımı açısından önemli bir avantaj sunmaktadır. Bu nedenle tarama programlarının sürekliliği, doğum hastanelerinde tarama oranlarının izlenmesi ve tanısal merkezlere yönlendirmenin gecikmeden yapılması, halk sağlığı perspektifinden önemli bir kalite göstergesi olarak değerlendirilmektedir.
Otomatik ABR yönteminin sınırlılıkları da göz önünde bulundurulmalıdır. Cihaz, işitme eşiğini sayısal olarak ölçen bir tanı aracı değil, belirlenen şiddet düzeyinde yanıtın varlığını ya da yokluğunu değerlendiren bir tarama testidir. Bu nedenle hafif derecedeki işitme kayıpları ya da spesifik frekans bölgelerini etkileyen kayıplar AABR ile atlanabilmektedir. Ayrıca yöntem, yalnızca beyin sapı düzeyine kadar olan işitsel iletiyi değerlendirdiği için, daha üst merkezlerde yer alan santral işitsel işlemleme bozuklukları hakkında bilgi sunmamaktadır. Bu sınırlılıklar, çocukluk dönemi boyunca yapılan izlem muayeneleri ile dengelenmekte, gelişimsel dönemlerde ek odyolojik incelemeler önerilmektedir.
Prematüre bebeklerde AABR uygulamasının zamanlaması özel bir önem taşımaktadır. İşitsel beyin sapı yollarının miyelinizasyonu gebeliğin son haftalarında hızlanmakta ve doğum sonrası süreçte de devam etmektedir. Bu nedenle çok erken doğan bebeklerde testin, düzeltilmiş yaş dikkate alınarak ve gerektiğinde tekrarlanarak uygulanması önerilmektedir. Yoğun bakım ortamında yatan bebeklerde ise ortam gürültüsünün ölçümü etkilememesi için, testin uygun akustik koşulların sağlanabildiği bir mekanda ve bebek stabil olduğunda yapılması tercih edilmektedir. Koru Hastanesi yenidoğan yoğun bakım ünitesi ile odyoloji birimi arasındaki koordinasyon, bu tür özellikli olguların tarama süreçlerinin aksamadan yürütülmesine olanak tanımaktadır.
Tarama sonrası izlem sürecinde, doğumda "geçti" sonucu almış olsa dahi risk faktörü taşıyan bebeklerin ilerleyen aylarda tekrar değerlendirilmesi önerilmektedir. Geç başlangıçlı veya ilerleyici işitme kayıpları, doğumda normal işitme profili gösteren bazı bebeklerde çocukluk döneminde ortaya çıkabilmektedir. Konjenital sitomegalovirüs enfeksiyonu, aile öyküsü, sendromik özellikler ve bazı ototoksik ilaç maruziyetleri bu grupta öncelikle akla gelen etkenler arasında yer almaktadır. Bu nedenle yenidoğan taraması, tek seferlik bir uygulama olarak değil, çocuğun işitme sağlığının uzun soluklu izleminin başlangıç noktası olarak konumlandırılmaktadır.
Odyoloji ünitesinde yürütülen çok disiplinli iş birliği, AABR sonuçlarının klinik değerinin en üst düzeye çıkarılmasına katkı sağlamaktadır. Kulak burun boğaz hekimleri, çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanları, çocuk nörolojisi ekipleri, konuşma ve dil terapistleri ile odyologların ortak değerlendirmesi, tarama sonuçlarının bütüncül bir çerçevede yorumlanmasına imkan tanımaktadır. Aileye sunulan bilgilendirmenin tutarlı olması, süreç boyunca aynı ekip tarafından takip edilmesi ve gerekli durumlarda genetik danışmanlık hizmetlerinin devreye alınması, sağlanan hizmetin niteliğini belirleyen unsurlar arasında yer almaktadır.
Sonuç olarak AABR ile yürütülen yenidoğan işitme taraması, işitme kaybı riskinin en erken dönemde ortaya konulmasına yönelik güvenilir, standart ve pratik bir yöntem olarak değerlendirilmektedir. Yöntem, hem sağlıklı yenidoğanlarda hem de yüksek riskli bebeklerde kullanılabilen geniş bir uygulama alanına sahiptir. Elde edilen sonuçların doğru yorumlanması, aileye uygun bilgilendirmenin yapılması ve gerekli durumlarda ileri değerlendirme süreçlerinin gecikmeden başlatılması, çocuğun uzun vadeli işitme, dil ve iletişim gelişimi açısından belirleyici bir öneme sahiptir. Koru Hastanesi Odyoloji Ünitesi, deneyimli kadrosu ve güncel donanımıyla yenidoğan işitme tarama sürecinin her aşamasında bilimsel standartlara uygun bir hizmet anlayışını sürdürmektedir.