Pelvis kırığı, leğen kemiği olarak da adlandırılan ve omurganın alt ucundan femur kemiklerine yük aktaran karmaşık bir kemik yapı olan pelvisin bütünlüğünün bozulması ile gelişen yaralanmadır. Pelvis halka şeklindeki yapısı ile yük taşıma, doğum kanalı oluşturma, mesane, üreme organları, alt sindirim sistemi ve büyük damarları koruma gibi pek çok yaşamsal işlev görür. Pelvis kırıkları yüksek enerjili travmalar sonrası gelişen ciddi yaralanmaların bir parçası olarak veya yaşlı bireylerde basit düşmeler sonrası gelişebilir.
Pelvis kırıklarının yönetimi kırığın tipine, hemodinamik kararlılığa, eşlik eden iç organ ve damar yaralanmalarına bağlı olarak farklı yaklaşımlar gerektirir. Stabil kırıklar konservatif olarak yönetilebilirken, instabil kırıklar ve yaşamı tehdit eden kanamalı olgular acil müdahale gerektirir. Erken stabilizasyon, kanama kontrolü, eşlik eden yaralanmaların yönetimi, ağrı kontrolü ve kapsamlı rehabilitasyon yönetimin temel basamaklarıdır.
Kimlerde Daha Sık Görülür?
Pelvis kırıkları iki temel hasta grubunda sık görülür. Yüksek enerjili travmalar sonucu genç erişkin erkek bireylerde sık karşılaşılır; bu olgular sıklıkla motorlu araç kazaları, motosiklet kazaları, yayadan araç çarpması, yüksekten düşme ve iş kazaları sonucu gelişir. İkinci grup ileri yaşlı bireylerdir; bu grupta basit düşmeler bile osteoporoz zemininde pelvik halka kırıklarına yol açabilir.
Osteoporoz, vitamin D eksikliği, kronik steroid kullanımı, kanser ve kemik metastazı, romatoid artrit, kronik böbrek yetersizliği önemli risk etmenleridir. Kadınlarda postmenopozal dönemde risk belirgin biçimde artar. Asetabulum (kalça eklemi çukurluğu) kırıkları kalça ekleminin korunması ve protez gerekliliği açısından özel öneme sahiptir. Çocuklarda pelvis kırıkları yüksek enerjili travmaların göstergesidir ve eşlik eden yaralanmalar açısından dikkatli değerlendirme gerektirir. Hamile kadınlarda travma sonrası pelvis kırıkları, anne ve fetüs sağlığı açısından özel yönetim gerektirir.
Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?
Pelvis kırığı bulguları kırığın tipine ve şiddetine göre değişir. Pelvik bölgede yoğun ağrı, hassasiyet, ekimoz, şişlik, yürüyememe, pelvik halkanın asimetrik görünümü, alt ekstremitelerin uzunluk farkı ve rotasyon değişiklikleri tipik bulgular arasındadır. Hareket, ağırlık verme ve dokunma ile ağrı belirgin biçimde artar. İleri yaşta pelvik halka kırıklarında kasık ağrısı ve yürüme güçlüğü öne çıkar.
İnstabil pelvik kırıklarda hemodinamik bozulma görülebilir; hipotansiyon, taşikardi, soluk renk, soğuk terleme, idrar çıkışında azalma ve hipovolemik şok bulguları gelişebilir. Eşlik eden iç organ yaralanmaları açısından mesane ve üretra yaralanması (idrar yapamama, idrarda kan, perineal kanama), rektum yaralanması (rektumda kanama), büyük damar yaralanması, abdominal organ yaralanması ve sinir yaralanmaları (alt ekstremitede güçsüzlük veya his kaybı) önemlidir. Gebelik durumunda fetal değerlendirme yapılmalıdır.
Nedenleri Nelerdir?
Pelvis kırıklarının başlıca nedenleri yüksek enerjili travmalardır. Motorlu araç kazaları, motosiklet kazaları, yayalardan araç çarpması, yüksekten düşme, ezilme yaralanmaları, iş kazaları, spor yaralanmaları ve ateşli silah yaralanmaları başlıca yüksek enerjili mekanizmalardır. Bu yaralanmalarda eşlik eden iç organ, damar ve diğer kemik yaralanmaları sıktır.
Düşük enerjili pelvik halka kırıkları sıklıkla yaşlı bireylerde, osteoporoz zemininde görülür. Ev içi düşmeler, basamaklarda kayma, halı kenarına takılma gibi günlük yaşam etkinlikleri sırasında gelişebilir. Asetabulum kırıkları sıklıkla yüksek enerjili lateral darbeler sonucu gelişir. Patolojik pelvis kırıkları; kanser metastazları, multipl miyelom, primer kemik tümörleri zemininde travma olmaksızın da görülebilir. Stres kırıkları tekrarlayan yüklenmeler ile uzun mesafe koşucularında, askeri personelde ve yoğun spor etkinliklerinde rapor edilir.
Tanısı Nasıl Konulur?
Pelvis kırığı tanısı klinik öykü, fizik muayene ve görüntüleme yöntemleri ile konur. Travma öyküsü, ağrının özelliği, hemodinamik durum ve eşlik eden yaralanmalar sorgulanır. Klinik muayenede pelvis hassasiyeti, instabilite, perineal ve genital bölge inspeksiyonu, rektal ve vaginal muayene (üretra ve rektum yaralanması açısından), nörolojik muayene ve alt ekstremite değerlendirmesi yapılır.
Pelvis grafisi temel görüntüleme yöntemidir; pelvik halka stabilitesi, asetabulum ve eşlik eden kırıklar değerlendirilir. Bilgisayarlı tomografi pelvis ve asetabulum kırıklarının ayrıntılı değerlendirilmesinde altın standart yöntem olarak öne çıkar; üç boyutlu rekonstrüksiyonlar cerrahi planlamada değerlidir. Üretra yaralanması şüphesinde retrograd üretrogram, mesane yaralanması şüphesinde sistogram, damar yaralanması şüphesinde anjiyografi yapılır. Hemodinamik açıdan dengesiz hastalarda yatak başı ultrasonografi (FAST) eşlik eden batın içi kanamayı hızla değerlendirmek için kullanılır. Laboratuvar incelemeleri arasında tam kan sayımı, kan grubu, koagülasyon testleri yer alır.
Yönetim ve Yaklaşım Nasıldır?
Pelvis kırığı yönetimi kırığın tipine, hemodinamik kararlılığa ve eşlik eden yaralanmalara göre planlanır. Hemodinamik açıdan dengesiz hastalarda öncelikle pelvik stabilizasyon yapılır; pelvik bağlayıcı, eksternal fiksatör veya cerrahi sabitleme uygulanır. Anjioembolizasyon arteriyel kanama olan olgularda etkili bir yöntem olarak öne çıkar. Pelvik paketleme bazı merkezlerde uygulanan başka bir yaklaşımdır.
Stabil pelvik halka kırıkları (ileri yaşlı bireylerde sık görülen) çoğunlukla konservatif yönetilir; ağrı kontrolü, erken mobilizasyon, fizyoterapi ve osteoporoz tedavisi uygulanır. İnstabil pelvik halka kırıklarında cerrahi sabitleme (perkutan vidalama, plak, eksternal fiksatör) uygulanır. Asetabulum kırıklarında bütünlüğün korunması, eklem yüzeyinin onarımı ve cerrahi açık redüksiyon ile iç sabitleme gerektiren olgularda deneyimli cerrah ekibi tarafından yapılır.
Eşlik eden mesane ve üretra yaralanmaları üroloji tarafından, rektum yaralanmaları genel cerrahi tarafından, damar yaralanmaları damar cerrahisi veya girişimsel radyoloji tarafından yönetilir. Çok disiplinli yaklaşım pelvis kırığı yönetiminin temel ilkesidir.
Postoperatif dönemde ağrı kontrolü, derin ven trombozu profilaksisi, antibiyotik profilaksisi, basınç yarası önleme, beslenme desteği, rehabilitasyon ve uzun dönem osteoporoz yönetimi uygulanır. İleri yaşlı hastalarda geriatrik bakım programları, deliryum önleme stratejileri ve çok disiplinli yaklaşım sonuçları belirgin biçimde olumlu yönde etkiler. Çocuklarda büyüme plağı korunması ve uzun dönem izlem önemlidir.
Komplikasyonları Nelerdir?
Pelvis kırığı komplikasyonları arasında hipovolemik şok, sistemik kanama, akut respiratuvar distres sendromu, koagülopati, derin ven trombozu, pulmoner emboli, yağ embolisi, akut böbrek hasarı, sepsis, mesane ve üretra yaralanması, rektum yaralanması, sinir yaralanması (lumbosakral pleksus, siyatik sinir), enfeksiyon ve cerrahi komplikasyonlar yer alır.
Geç dönem komplikasyonları arasında kaynamama, yanlış kaynama, asetabulum kırıklarında posttravmatik kalça artrozu, kronik ağrı, sakroiliak eklem disfonksiyonu, üriner inkontinans, seksüel disfonksiyon, bağırsak alışkanlıklarında değişiklik, doğum kanalı problemleri (kadınlarda) ve uzun dönem fonksiyonel kayıp görülebilir. Çoklu organ yetersizliği ve postoperatif enfeksiyonlar ileri yaşlı ve çoklu travma hastalarında ciddi sorunlardır. Psikososyal etkiler arasında posttravmatik stres, depresyon ve yaşam niteliğinde azalma yer alır.
Nasıl Gelişir?
Pelvis kırığı sonrası iyileşme süreci kırığın tipine, eşlik eden yaralanmalara ve hastanın özelliklerine göre değişir. Stabil pelvik halka kırıklarında 6-12 hafta içinde kemik iyileşmesi sağlanır; ileri yaşlı bireylerde rehabilitasyon süreci daha uzun olabilir. İnstabil ve cerrahi sabitleme uygulanan kırıklarda iyileşme süresi 3-6 ay arasında değişebilir.
Asetabulum kırıklarında uzun dönem sonuçlar eklem yüzeyinin ne kadar iyi onarıldığına bağlıdır; uygun cerrahi sonrası iyi sonuçlar elde edilebilirken, geç dönemde posttravmatik artroz ve kalça protezi gerekliliği ortaya çıkabilir. Çok yaralanmalı pelvis travmalarında iyileşme uzun ve karmaşık olabilir. Rehabilitasyon, fizyoterapi, psikososyal destek ve uzun dönem osteoporoz yönetimi sonuçları olumlu yönde etkiler.
Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?
Travma sonrası pelvik bölge ağrısı, yürüyememe, hipotansiyon, kanama, idrar yapamama, idrarda kan, perineal şişlik, alt ekstremitelerde güçsüzlük veya his kaybı gelişen kişiler gecikmeden acil servise başvurmalı; ciddi yaralanma şüphesinde 112 acil sağlık hizmetleri devreye alınmalıdır. Pelvis kırığı travma değerlendirme protokolünün bir parçası olarak ele alınmalıdır.
İleri yaşlı bireylerde düşme sonrası kasık veya pelvik ağrı, yürüme güçlüğü gelişen olgular radyografi ile değerlendirilmelidir. Pelvis kırığı sonrası cerrahi tedavi olan hastalar düzenli izleme uymalı, postoperatif sorunlar geliştiğinde gecikmeksizin hekime başvurmalıdır. Uzun dönem ağrı, fonksiyonel kayıp, üriner veya seksüel sorunlar gelişen hastalar ilgili branş uzmanları tarafından değerlendirilmelidir. Osteoporoz tedavisinin sürdürülmesi ve düşme önleme stratejileri yararlıdır.
Son Değerlendirme
Pelvis kırığı, doğru tanı ve çok disiplinli yönetim ile belirgin biçimde olumlu sonuçlar elde edilebilen ciddi bir yaralanma türüdür. Hemodinamik kararlılığın sağlanması, kanama kontrolü, eşlik eden iç organ yaralanmalarının yönetimi, cerrahi stabilizasyon, kapsamlı rehabilitasyon ve uzun dönem osteoporoz yönetimi tedavi sürecinin temel bileşenleridir. İleri yaşlı hastalarda geriatrik bakım yaklaşımı sonuçları olumlu yönde etkiler.
Koru Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji, Genel Cerrahi, Üroloji, Damar Cerrahisi, Girişimsel Radyoloji, Anestezi ve Reanimasyon, Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon bölümlerinde uzman hekimlerimiz, pelvis kırığı ve ilişkili tabloların tanı, ayırıcı tanı, acil müdahale, cerrahi stabilizasyon, eşlik eden yaralanmaların yönetimi, rehabilitasyon ve uzun süreli takip süreçlerinde bütüncül bir yaklaşım sunar; tanı ve tedavi yolculuğunun her aşamasında hastalarımızın yanında durmaktadır.