Parotis bezi şişliği, kulak önü ve altı bölgesinde yer alan parotis tükürük bezinde gelişen şişlik ve büyüme ile karakterize bir klinik bulgudur. Enfeksiyöz, otoimmün, neoplastik ve tıkayıcı nedenler etiyolojide rol oynar. Tek ya da çift taraflı, ağrılı ya da ağrısız olabilir. Tedavi yaklaşımı altta yatan nedene göre belirlenir.
Parotis şişliği geniş bir ayırıcı tanı listesini gerektirir; enfeksiyondan tümöre kadar uzanan etyolojiyi değerlendirmek için klinik, radyolojik ve laboratuvar incelemeleri birlikte kullanılır. Doğru tanı uygun tedaviyi belirler.
Parotis Bezi Şişliği Nedir?
Parotis bezi, yüzün her iki yanında, kulağın önünde ve altında yer alan en büyük tükürük bezidir. Şişlik, bez parankiminde ya da kanal sisteminde gelişen patolojiler sonucu oluşur. Sınıflandırma:
- Akut şişlik: Saatler-günler içinde gelişen, sıklıkla enfeksiyon veya tıkanıklık.
- Kronik şişlik: Haftalar-aylar içinde, sistemik hastalık ya da tümör.
- Tek taraflı: Genellikle tümör, taş, lokal enfeksiyon.
- Çift taraflı: Kabakulak, Sjögren, sarkoidoz, IgG4, HIV.
- Ağrılı / ağrısız.
Parotis Bezi Şişliği Belirtileri
Klinik tablo:
- Kulak önü ve altı bölgesinde şişlik
- Yüz asimetrisi
- Lokal ağrı (enfeksiyon)
- Ağrısız büyüme (tümör)
- Kulak memesinde yukarı kalkma
- Lokal kızarıklık ve sıcaklık
- Ateş (enfeksiyon)
- Yutma güçlüğü
- Trismus (ağız açma kısıtlılığı)
- Pürülan akıntı (Stensen kanalından)
- Yemekle ilişkili şişlik (sialolitiazis)
- Çift taraflı bilateral şişlik (kabakulak)
- Fasiyal sinir paralizisi (malign tümör)
- Cilt fiksasyonu (malign tümör)
- Boyun lenfadenopati
- Ağız kuruluğu (kronik)
- Tükürük akışında değişiklik
- Eşlik eden göz kuruluğu (Sjögren)
- Sistemik belirtiler (malign, otoimmün)
- Kilo kaybı (malign)
Parotis Bezi Şişliği Nedenleri
- Akut sialadenit (bakteriyel):
- Staphylococcus aureus.
- Streptococcus.
- Anaeroblar.
- Viral sialadenit:
- Kabakulak.
- EBV.
- CMV.
- HIV.
- Influenza, parainfluenza.
- Kronik sialadenit
- Sialolitiazis (parotis taşı, daha nadir)
- Sjögren sendromu
- IgG4 ilişkili hastalık
- Sarkoidoz
- Tüberküloz
- Aktinomikoz
- Mikulicz hastalığı
- HIV ilişkili lenfoepitelyal kistler
- İyi seyirli tümörler:
- Pleomorfik adenoma (en sık).
- Warthin tümörü.
- Bazal hücreli adenoma.
- Onkositoma.
- Malign tümörler:
- Mukoepidermoid karsinom.
- Adenoid kistik karsinom.
- Asinik hücreli karsinom.
- Karsinoma ex pleomorfik adenoma.
- Lenfoma.
- Metastaz.
- Lipoma
- Hemanjiyom, lenfanjiyom
- Travma sonrası hematom, sialosel
- İlaç ilişkili (iyot, izoproterenol)
- Bulimia (siyaladenoz)
- Diyabet
- Alkolizm
- Malnutrisyon
- Frey sendromu (postoperatif)
- Lenfadenit (intraparotid)
Risk Faktörleri
- Dehidrasyon
- İleri yaş (tümör)
- Çocukluk dönemi (kabakulak)
- Aşısızlık (kabakulak)
- HIV
- İmmün yetmezlik
- Sigara kullanımı (Warthin tümörü)
- Alkol kullanımı
- Bulimia
- Diyabet
- Sjögren sendromu
- Aile öyküsü
- Radyasyon maruziyeti
- Mesleki maruziyet (taş madeni, ağaç tozu)
- Önceki parotis hastalığı
- Kronik kserostomi
- Yetersiz ağız hijyeni
Parotis Bezi Şişliği Tanısı
- Anamnez: Başlangıç, süre, ağrı, ateş, sistemik belirtiler, ilaç kullanımı, aşı durumu, mesleki maruziyet.
- Klinik muayene: Bez palpasyonu (sert, yumuşak, fiksasyon), kulak ve fasiyal sinir muayenesi, intraoral inceleme, lenf bezleri.
- Görüntüleme:
- Ultrasonografi (ilk basamak).
- Bilgisayarlı tomografi.
- Manyetik rezonans görüntüleme (tümör değerlendirmesi).
- Sialografi.
- Sintigrafi (Warthin tümörü).
- PET-BT (malignite).
- İnce iğne aspirasyon biyopsisi (FNAB): Sitolojik tanı.
- İnsizyonel biyopsi: Yüzeyel lezyonlar.
- Cerrahi biyopsi (sıklıkla parsiyel parotidektomi).
- Laboratuvar:
- Tam kan sayımı.
- CRP, sedim.
- Anti-SSA, anti-SSB (Sjögren).
- IgG4 düzeyi.
- ACE (sarkoidoz).
- HIV.
- Viral seroloji.
- Açlık glikoz.
- Sialendoskopi: Tıkayıcı patolojiler.
- Multidisipliner muayene.
- Ayırıcı tanı: Sialadenit, sialolitiazis, sialoz, tümörler, otoimmün hastalıklar, lenfoma, lipom, masseter hipertrofisi, çene eklem patolojileri, parotis kistleri.
Parotis Bezi Şişliği Tedavisi
Tedavi altta yatan nedene göre planlanır.
Akut bakteriyel sialadenit:
- Sistemik antibiyotik (amoksisilin-klavulanat, klindamisin).
- Hidrasyon.
- Sialagoglar.
- Bez masajı.
- Sıcak uygulama.
- Ağrı yönetimi.
- Apse drenajı (gerekli olgular).
Viral sialadenit (kabakulak):
- Destek tedavi.
- İstirahat.
- Hidrasyon.
- Soğuk uygulama.
- Ağrı yönetimi.
- İzolasyon.
- Komplikasyon yönetimi.
Sialolitiazis:
- Sialendoskopi (taş çıkarma).
- ESWL.
- Cerrahi yaklaşım (büyük taşlar).
- Sialagoglar.
- Hidrasyon.
Sjögren sendromu:
- Sistemik yönetim.
- Sialagoglar (pilokarpin).
- Yapay tükürük.
- Hidroksiklorokin.
- İmmün baskılayıcılar.
- Rituximab.
- Multidisipliner takip.
IgG4 ilişkili hastalık:
- Sistemik kortikosteroid.
- Rituximab.
- İmmün baskılayıcılar.
- Diğer organ tutulumlarının takibi.
Sarkoidoz:
- Sistemik kortikosteroid.
- İmmün baskılayıcılar.
- Multidisipliner takip.
İyi seyirli tümörler:
- Cerrahi eksizyon.
- Süperfisyel parotidektomi.
- Total parotidektomi (büyük lezyonlar).
- Fasiyal sinir korunması.
- Histopatolojik inceleme.
Malign tümörler:
- Cerrahi rezeksiyon (geniş).
- Boyun diseksiyonu (lenf metastazı).
- Adjuvan radyoterapi.
- Kemoterapi (gerekli olgular).
- Hedef tedavi.
- Fasiyal sinir korunması mümkünse.
- Rekonstrüksiyon.
Lenfoma:
- Kemoterapi.
- Radyoterapi.
- Rituximab.
- Hematoloji-onkoloji takibi.
HIV ilişkili lenfoepitelyal kistler:
- HIV tedavisi.
- Antiretroviral tedavi (ART).
- Sklerozan tedavi.
- Cerrahi (gerekli olgular).
Travma yönetimi:
- Hematom yönetimi.
- Sialosel drenajı.
- Kanal onarımı.
Frey sendromu:
- Botulinum toksin enjeksiyonları.
- Topikal antikolinerjik.
- Cerrahi (sınırlı endikasyon).
Cerrahi yaklaşımlar:
- Süperfisyel parotidektomi.
- Total parotidektomi.
- Ekstrakapsüler diseksiyon.
- Boyun diseksiyonu.
- Fasiyal sinir monitörizasyonu.
- Rekonstrüksiyon (greft, flep).
Eşlik eden tedaviler:
- Sistemik hastalıkların yönetimi.
- Beslenme önerileri.
- Ağız hijyeni.
- Sigara bırakma.
- Diyabet kontrolü.
- Psikososyal destek.
Postoperatif bakım:
- Antibiyotik.
- Ağrı yönetimi.
- Yara bakımı.
- Yumuşak diyet.
- Fasiyal sinir takibi.
- Estetik rehabilitasyon.
Multidisipliner yaklaşım:
- Maksillofasiyal cerrahi.
- KBB.
- Plastik ve rekonstrüktif cerrahi.
- Onkoloji.
- Radyoterapi.
- Romatoloji.
- Enfeksiyon hastalıkları.
- Hematoloji.
- Patoloji.
- Radyoloji.
- Diyetisyen.
- Psikiyatri.
İzlem: Tedavi sonrası düzenli takip; tümör olgularında uzun dönem onkolojik takip; sistemik hastalıkların yönetimi.
Parotis Bezi Şişliği Komplikasyonları
- Apse oluşumu
- Sellülit
- Sistemik enfeksiyon
- Sepsis (oldukça nadir)
- Fasiyal sinir paralizisi
- Tümör nüksü
- Malign tümörlerde metastaz
- Cerrahi komplikasyonlar:
- Fasiyal sinir hasarı.
- Tükürük fistülü.
- Sialosel.
- Frey sendromu.
- Kulak memesinde duyu kaybı.
- Skar.
- Konkavite (estetik).
- Çiğneme ve yutma bozukluğu
- Konuşma sorunları
- Estetik bozukluk
- Bez fonksiyon kaybı
- Kserostomi
- Beslenme bozukluğu
- Sjögren'de lenfoma riski
- Yaşam kalitesinde belirgin azalma
Korunma
- Kabakulak aşısı.
- Yeterli hidrasyon.
- Düzenli ağız hijyeni.
- Sigaranın bırakılması.
- Alkol sınırlandırılması.
- Diyabet kontrolü.
- İmmün sistem korunması.
- Sistemik hastalıkların yönetimi.
- HIV önleme ve tedavisi.
- İlaç kullanımının gözden geçirilmesi.
- Düzenli sağlık kontrolleri.
- Yetersiz beslenme önleme.
- Bulimia tedavisi.
- Erken belirtilerde başvuru.
- Sialolitiazisin erken tedavisi.
- Düzenli diş hekimi kontrolleri.
Sık Sorulan Sorular
Parotis bezi şişliği nedir? Kulak önü ve altında bulunan parotis tükürük bezinde gelişen şişlik.
Nedenleri nelerdir? Enfeksiyon, taş, otoimmün hastalıklar, iyi seyirli ve malign tümörler.
Kabakulak nasıl ayırt edilir? Genellikle çift taraflı, çocukluk döneminde, ateş ve sistemik belirtilerle.
Pleomorfik adenoma nedir? Parotisin sıkça görülen iyi seyirli tümörü; cerrahi tedavi gerektirir.
Tümör belirtisi nedir? Ağrısız büyüme, fasiyal sinir paralizisi, sertlik ve fiksasyon malignite düşündürür.
Cerrahi risk var mı? Fasiyal sinir hasarı temel cerrahi risktir; deneyimli cerrah ile yapılması önemlidir.
Frey sendromu nedir? Parotis cerrahisi sonrası yemek sırasında yanak terlemesi ile karakterize sendrom.
Hangi durumda hekime başvurmalıyım? Parotis bölgesinde herhangi bir şişlik, asimetri, ağrı, fasiyal sinir güçsüzlüğü, sertlik durumunda başvurun.
