Diş eti iltihabı (gingivit), diş etinin yüzeyel iltihaplı durumudur. Genellikle bakteriyel plak birikiminden kaynaklanır. Diş etinde kızarıklık, şişlik, hassasiyet ve fırçalama sırasında kanama ile karakterizedir. Gingivit erken evrede geri dönüşlüdür; ancak tedavi edilmediğinde periodontite ilerleyerek diş kaybına yol açabilir.
Gingivit toplumda yaygın görülen bir ağız sağlığı sorunudur. Düzenli diş hijyeni, profesyonel temizlik ve yaşam tarzı değişiklikleri ile büyük ölçüde önlenebilir ve tedavi edilebilir.
Diş Eti İltihabı Nedir?
Diş etleri, dişleri ve alttaki kemik yapıyı destekleyen yumuşak dokulardır. Plak adı verilen ince bakteriyel film tabakası dişlerin yüzeyinde birikir. Bu plak temizlenmediğinde mineralleşerek diş taşına (tartar) dönüşür ve diş eti iltihabını başlatır. Eğer iltihaplı süreç sürerse periodontite ilerleyebilir.
Klinik formlar:
- Plak ilişkili gingivit (yaygın form)
- Sistemik hastalıkla ilişkili gingivit (diyabet, gebelik, ilaç ilişkili)
- Akut nekrotizan ülseratif gingivit
- Hormonal etken ilişkili (gebelik, puberte)
- İlaç ilişkili (siklosporin, kalsiyum kanal blokerleri, fenitoin)
- Eksfoliyatif gingivit
Diş Eti İltihabı Belirtileri
Klinik tablo:
- Diş etinde kırmızılık (eritem)
- Şişlik ve ödem
- Diş etinde hassasiyet
- Fırçalama ya da diş ipi kullanımı sırasında kanama
- Spontan kanama (ileri olgularda)
- Diş etinde parlak ve gergin görünüm
- Ağız kokusu (halitozis)
- Kötü tat hissi
- Diş etinin çekilmesi (ilerlemiş olgularda)
- Diş ile diş eti arasında plak ve diş taşı birikimi
- Akut nekrotizan gingivitte: ağrı, ateş, ülserasyon, kanama, lenfadenopati
Diş Eti İltihabı Nedenleri
En sık neden bakteriyel plak birikimidir.
- Yetersiz fırçalama ve diş ipi kullanımı
- Diş taşı (tartar)
- Kötü ağız hijyeni
- Sigara ve tütün ürünleri
- Diyabet
- Hormonal değişiklikler (gebelik, puberte, menstrüasyon, menopoz)
- İmmün yetmezlik
- İlaçlar (siklosporin, kalsiyum kanal blokerleri, fenitoin, oral kontraseptif)
- Stres
- Yetersiz beslenme (özellikle C vitamini eksikliği)
- Genetik yatkınlık
- Kuru ağız (medikamentlere bağlı)
- Diş hatalı yerleşimi
- Tıkalı diş protezleri
- Ortodontik aparat
- Solunum yoluyla ağız solunumu (kuruluk)
- Bazı sistemik hastalıklar
Risk Faktörleri
- Yetersiz ağız hijyeni
- Düzenli diş hekimi kontrolünün eksikliği
- Sigara kullanımı
- Diyabet
- HIV ve immün yetmezlik
- Hormonal değişiklikler
- Yetersiz beslenme
- Stres
- Bazı ilaçlar
- Genetik yatkınlık
- İleri yaş
- Diş hatalı yerleşimi
- Protez kullanımı
- Ortodontik tedavi
- Alkol kullanımı
- Şekerli beslenme
- Düşük sosyoekonomik durum
Diş Eti İltihabı Tanısı
- Anamnez: Ağız hijyeni alışkanlıkları, eşlik eden hastalıklar, ilaç kullanımı, sigara, gebelik.
- Fizik muayene: Diş eti rengi, kıvamı, kanama, plak ve diş taşı varlığı.
- Periodontal sondalama: Diş eti cep derinliği değerlendirmesi (gingivitte cep derinliği genellikle <3 mm; periodontite geçişte artar).
- Görüntüleme: Periapikal radyografi, panoramik film (kemik kaybı değerlendirmesi).
- Laboratuvar: Sistemik hastalık şüphesinde glikoz, HbA1c, tam kan.
- Mikrobiyolojik testler: Refrakter olgularda.
- Ayırıcı tanı: Periodontit, ANUG, herpetik gingivostomatit, deskuamatif gingivit, oral kandidiazis.
Diş Eti İltihabı Tedavisi
Tedavi etyolojiye yöneliktir ve profesyonel müdahale ile evde bakımı içerir.
Profesyonel tedavi:
- Profesyonel diş temizliği (plak ve diş taşı uzaklaştırma).
- Subgingival ölçekleme.
- Yüzey düzeltme (root planing) gerekirse.
- Düzenli diş hekimi kontrolleri.
- Eşlik eden patolojilerin tedavisi.
Ev bakımı:
- Günde iki kez doğru fırçalama tekniği.
- Diş ipi ya da interdental fırça kullanımı.
- Florid içerikli diş macunu.
- Antibakteriyel gargara (klorheksidin, esansiyel yağlı, setilpridin).
- Dil temizliği.
- Düzenli ağız bakımı eğitimi.
Adjuvan tedaviler:
- Sistemik antibiyotik (akut nekrotizan gingivitte, refrakter olgularda).
- Lokal antibiyotik uygulaması.
- Lokal antiseptik uygulaması.
- Kuru ağız tedavisi.
- İlaç tetiklenmesinde gözden geçirme.
Yaşam tarzı değişiklikleri:
- Sigaranın bırakılması.
- Diyabet kontrolü.
- Beslenme düzenlemesi.
- Stres yönetimi.
- Yeterli sıvı alımı.
- Şekerli içecek ve gıdaların azaltılması.
Sistemik hastalıkların yönetimi: Diyabet, hormonal bozukluklar, immün yetmezlik.
Cerrahi tedavi:
- Gerekli değildir; periodontite ilerlerse periodontal cerrahi gerekebilir.
İzlem:
- 3-6 ayda bir profesyonel diş hekimi kontrolü.
- Periodontal değerlendirme.
- Plak indeksi izlemi.
- Hasta motivasyonu ve eğitim.
Diş Eti İltihabı Komplikasyonları
- Periodontite ilerleme
- Diş kaybı
- Alveoler kemik kaybı
- Sistemik enflamasyon ile bağlantılı etkiler (diyabet, kardiyovasküler hastalık)
- Gebelikte preterm doğum ve düşük doğum tartısı (ilişki tartışmalıdır)
- Akut nekrotizan gingivit ile yayılım
- Estetik bozukluk
- Kötü ağız kokusu
- Düşük yaşam kalitesi
- Kronik enflamasyon
Korunma
- Günde iki kez doğru fırçalama tekniği.
- Diş ipi ya da interdental fırça kullanımı.
- Düzenli diş hekimi kontrolleri (yılda en az 2 kez).
- Profesyonel diş temizliği.
- Sigaranın bırakılması.
- Şekerli içecek ve gıdaların sınırlandırılması.
- Diyabet kontrolü.
- Beslenme dengesi.
- Yeterli sıvı alımı.
- Stres yönetimi.
- İlaç yan etkilerinin yönetimi.
- Hamilelikte ek diş hekimi izlemi.
- Çocuklarda erken ağız hijyeni eğitimi.
- Diş protezi ve ortodontik aparat bakımı.
- Halk sağlığı kampanyaları.
Sık Sorulan Sorular
Diş eti iltihabı geri döner mi? Erken evrede tedaviyle tam iyileşme sağlanabilir.
Hangi sıklıkta diş hekimi gerekir? Yılda en az iki kez kontrol önerilir.
Diş ipi kullanmak gerekli mi? Evet. Plak birikimini ve gingivit gelişimini belirgin biçimde azaltır.
Klorheksidinli gargara her zaman önerilir mi? Akut dönemde kısa süreli (2 hafta) kullanım yararlıdır; uzun süreli kullanım diş boyanması ve tat bozulmasına yol açabilir.
Sigaranın etkisi nasıldır? Sigara hem gingivit gelişimini hem de tedavi yanıtını olumsuz etkiler.
Hamilelikte gingivit neden yaygın? Hormonal değişiklikler kanama ve iltihap eğilimini artırır.
Çocuklarda görülür mü? Evet. Erken ağız hijyeni alışkanlıkları kazandırılmalıdır.
Hangi durumda acil başvurmalıyım? Akut ileri ağrı, ateş, ülserasyon, ileri kanama, kötü kokulu doku nekrozu durumunda bekletmeden başvurun.
