Zigomatik kemik kırığı (elmacık kemiği kırığı), yüz iskeletinin önemli bir bütünlüğünü oluşturan zigomatik kemiğin travma sonrası kırılmasıdır. Yüz kırıkları arasında sık görülür. Trafik kazaları, spor yaralanmaları ve şiddet kaynaklı travmalar başlıca nedenlerdir. Yüz konturu, göz çevresi yapılar ve oklüzyon üzerinde etki yapar.
Zigomatik kırıklar sıklıkla yüz orta üçte birinde, orbital tabanı ve sinüs duvarlarını da içerir. Erken tanı ve uygun cerrahi tedavi estetik ve fonksiyonel sonuçların korunmasında belirleyicidir.
Zigomatik Kemik Kırığı Nedir?
Zigomatik kemik dört temel komşuluk gösterir: maksilla, temporal, frontal ve sfenoid kemikler. Kırık formları:
- Tripod (üç ayaklı) kırık: Klasik zigomatikomaksiller kompleks kırığı.
- Zigomatik ark kırığı: Sadece arkta lokalize.
- Zigomatikomaksiller kompleks (ZMC) kırığı: Üç noktada disjunksiyon.
- İzole zigomatik kemik kırığı: Nadir.
- Parçalı (kominüt) kırık.
Eşlik eden yaralanmalar: orbital taban, maksiller sinüs, infraorbital sinir, göz, dişler.
Zigomatik Kemik Kırığı Belirtileri
Klinik tablo:
- Yanak şişliği ve ağrı
- Yüz asimetrisi (yanak düzleşmesi)
- Periorbital ekimoz
- Subkonjunktival hemoraji
- İnfraorbital duyu kaybı (yanak, üst dudak, burun yan duvarı)
- Enoftalmi
- Diplopi (çift görme)
- Görme bozukluğu
- Ağız açma kısıtlılığı (trismus)
- Çiğneme güçlüğü
- Lateral göz açısında düşme
- Burun kanaması
- Sinüs etkilenmesi
- Yanakta krepitasyon
- Subkutan amfizem
- Dental yaralanma
- Yumuşak doku şişliği
Zigomatik Kemik Kırığı Nedenleri
- Trafik kazaları
- Düşme
- Spor yaralanmaları
- Şiddet kaynaklı travma (yumruk, vurma)
- İş kazaları
- Patlama yaralanması
- Ateşli silah yaralanması
- Bisiklet ve motosiklet kazaları
- Çocuklarda oyun kazaları
- Patolojik kırık (kistik, tümöral)
- İatrojenik (cerrahi sırasında)
- Yüksek enerji travmaları
Risk Faktörleri
- Genç erkek cinsiyet
- Motorlu taşıt kullanımı
- Temas sporları
- Şiddet maruziyeti
- Alkol kullanımı
- Madde kullanımı
- Yetersiz koruyucu önlem
- Yüksek riskli meslek
- Konvülsiyon hastalığı
- İleri yaş (osteoporoz)
- Bisfosfonat kullanımı
Zigomatik Kemik Kırığı Tanısı
- Anamnez: Travma mekanizması, zamanı, eşlik eden yaralanmalar.
- Klinik muayene: Yüz asimetrisi, ağız açıklığı, sinir muayenesi, göz değerlendirmesi.
- Görüntüleme:
- Yüz bilgisayarlı tomografi (üç boyutlu).
- Konik ışın bilgisayarlı tomografi.
- Su's grafisi.
- Submentovertekal grafi.
- Panoramik film.
- Oftalmoloji konsültasyonu: Görme, hareket, intraoküler basınç.
- İnfraorbital sinir muayenesi.
- Sistemik değerlendirme.
- Ayırıcı tanı: Üst çene kırığı, orbital kırık, izole zigomatik ark kırığı, yumuşak doku şişliği.
Zigomatik Kemik Kırığı Tedavisi
Tedavi yer değiştirme miktarı, eşlik eden yaralanmalar ve estetik gereksinime göre planlanır.
Konservatif yaklaşım:
- Yer değişmemiş kırıklar.
- Soğuk uygulama.
- Ağrı kesiciler.
- Yumuşak diyet.
- İzlem.
- Antibiyotik (sinüs etkilenmesinde).
- Burnun çekilmemesi ve hapşırığın engellenmemesi.
Kapalı redüksiyon:
- Yer değişmiş ancak parçalanmamış kırıklar.
- Gillies yaklaşımı (temporal yol).
- İntraoral yaklaşım.
- Genel anestezi altında.
- Stabil olgularda yeterli olabilir.
Açık redüksiyon ve internal fiksasyon (ORIF):
- Parçalı ve stabil olmayan kırıklar.
- Plak ve vida ile fiksasyon.
- Üst göz kapağı, alt göz kapağı, intraoral, temporal yaklaşımlar.
- Üç boyutlu yeniden inşa.
- Orbital tabanın onarımı.
Orbital onarım:
- Orbital taban kırığı eşliğinde.
- Otojen kemik greft.
- Titanyum mesh.
- Allojen materyal.
- Diplopi ve enoftalminin düzeltilmesi.
Eşlik eden yaralanmaların yönetimi:
- Sinüs onarımı.
- Yumuşak doku rekonstrüksiyonu.
- Göz yaralanmasının tedavisi.
- Sinir onarımı (gerekli olgular).
- Dental tedavi.
Eşlik eden tedaviler:
- Antibiyotik.
- Ağrı yönetimi.
- Klorheksidin gargara.
- Soğuk uygulama.
- Yumuşak diyet.
- Burun bakımı.
Rehabilitasyon:
- Çene egzersizleri.
- Yüz fizyoterapisi.
- Psikososyal destek.
- Estetik rehabilitasyon.
- İkincil cerrahi (gerekli olgular).
İzlem: Postoperatif erken dönem, 3 ay, 6 ay ve 1 yıl kontrolleri; estetik, fonksiyon, görme ve sinir takibi.
Zigomatik Kemik Kırığı Komplikasyonları
- Yüz asimetrisi
- Yanak düzleşmesi (kalıcı)
- Enoftalmi
- Diplopi
- Görme bozuklukları
- İnfraorbital sinir hasarı
- Ağız açıklığında kısıtlılık
- Sinüzit (kronik)
- Sinüs perforasyonu
- Enfeksiyon (osteomiyelit)
- Yetersiz iyileşme
- Yanlış iyileşme
- Estetik bozukluk
- Çiğneme bozukluğu
- Psikososyal etkilenme
- İkincil cerrahi ihtiyacı
- Çocuklarda büyüme bozukluğu
Korunma
- Trafik güvenliği önlemleri (emniyet kemeri, hava yastığı).
- Sporda kask ve yüz koruyucu.
- Şiddetten korunma.
- Alkol ve madde kullanımının azaltılması.
- İş yerinde koruyucu ekipman.
- Yüksek riskli mesleklerde önlem.
- Bisiklet ve motosiklet kullanımında kask.
- Düzenli sağlık taraması.
- Osteoporozun yönetimi.
- Konvülsiyon hastalığının yönetimi.
- Erken belirtilerde başvuru.
Sık Sorulan Sorular
Zigomatik kırık nasıl tanı edilir? Klinik bulgular ve yüz bilgisayarlı tomografi ile tanı konur.
Cerrahi gerekli mi? Yer değişmiş ve estetik etki bırakan kırıklarda cerrahi tercih edilir.
İnfraorbital uyuşma kalıcı mı? Çoğu olguda kısmi düzelme görülür; bazı olgularda kalıcı olabilir.
Diplopi düzelir mi? Orbital onarım ile çoğu olguda düzelme sağlanır.
Yumuşak diyet ne kadar sürer? Trismus düzelene kadar, genellikle 2-4 hafta önerilir.
Burun çekme yasak mı? Evet. Erken dönemde sinüs içindeki havanın yumuşak dokuya kaçmaması için önerilir.
Estetik sonuç nasıl olur? Erken cerrahi ve uygun teknik ile genellikle iyi sonuç alınır.
Hangi durumda hekime başvurmalıyım? Travma sonrası yanak şişliği, yüz asimetrisi, görme bozukluğu, ağız açma kısıtlılığı durumunda hemen başvurun.
