Ciddi astım krizi, akciğerlerdeki hava yollarının aniden daralması ve tıkanması sonucu nefes almanın aşırı zorlaştığı acil bir sağlık durumudur. Normalde astımı olan kişilerde hava yolları zaten hassastır, ancak kriz anında bu yolların etrafındaki kaslar kasılır, şişer ve yoğun balgam üretimi başlar. Bu durum kişinin yeterli oksijen almasını engellediği için vücutta panik ve ciddi bir nefes darlığı hissi yaratır.
Kimlerde Görülür?
Astım krizi, halihazırda astım tanısı almış olan kişilerde daha sık görülse de, bazen astımı olduğunu bilmeyen bireylerde de ilk defa ortaya çıkabilir. Çocukluk çağında başlayan astım, genellikle genetik yatkınlığı olanlarda daha belirgindir. Yetişkinlerde ise çevresel faktörler, iş yeri maruziyetleri veya alerjik durumlar krizi tetikleyebilir. Özellikle hava kirliliğine maruz kalanlar, sigara içenler veya pasif içici olanlar risk altındadır. Mevsim geçişlerinde, polenlerin yoğun olduğu dönemlerde veya soğuk hava dalgalarında astım krizlerinin görülme sıklığı artar. Ayrıca obezite sorunu yaşayan kişilerde veya kontrolsüz alerjisi olanlarda krizlerin daha ağır seyrettiği gözlemlenmiştir.
Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?
Astım krizinin en belirgin işareti nefes darlığının hızla kötüleşmesidir. Kişi normalde kullandığı rahatlatıcı ilaçlardan fayda görmediğini fark eder. Göğüste sıkışma hissi, sanki üzerine ağır bir yük konulmuş gibi baskı yapabilir. Nefes alıp verirken, özellikle nefes verirken ıslık sesine benzeyen hırıltı (wheezing) duyulur. Öksürük nöbetleri genellikle durdurulamaz bir hal alır ve bazen balgamla birlikte gelir. Ciddi krizlerde konuşmak bile zorlaşır; kişi sadece kısa kelimeler kurabilir. Dudaklarda veya tırnaklarda morarma görülmesi, kandaki oksijenin ciddi oranda düştüğünü gösteren çok tehlikeli bir işarettir. Bazı kişilerde aşırı terleme, huzursuzluk, panik hali ve çarpıntı da krize eşlik edebilir.
Tanı Nasıl Konulur?
Kriz anında tanı, doktorun fiziksel muayenesi ve hastanın öyküsü ile hızla konulur. Doktor, stetoskop ile akciğer seslerini dinleyerek hava girişinin ne kadar kısıtlı olduğunu kontrol eder. Nabız ve kandaki oksijen seviyesi, parmağa takılan küçük bir cihaz (pulse oksimetre) ile ölçülür. Eğer kişinin durumu stabilse, solunum fonksiyon testleri yapılarak hava yollarındaki daralmanın derecesi belirlenir. Kan tahlilleri, vücuttaki enfeksiyon durumunu veya alerjik reaksiyonun şiddetini anlamak için istenebilir. Akciğer grafisi (röntgeni) ise krizin altında yatan başka bir durum olup olmadığını veya akciğerde bir çökme olup olmadığını anlamak amacıyla çekilebilir.
Komplikasyonlar Nelerdir?
Astım krizi doğru ve hızlı müdahale edilmediğinde ciddi sorunlara yol açabilir. En büyük risk, solunumun tamamen durmasıdır. Uzun süren krizler, kalbin aşırı yorulmasına ve ritim bozukluklarına neden olabilir. Akciğerlerdeki yüksek basınç, hava yollarının dışına hava kaçmasına (pnömotoraks) yol açabilir. Oksijensiz kalan dokularda, özellikle beyinde geçici veya kalıcı hasarlar oluşabilir. Krizin uzun sürmesi, kişinin genel yorgunluğuna ve artık nefes almaya çalışamayacak kadar bitkin düşmesine sebep olur. Bu nedenle astım krizi, asla evde geçmesini bekleyerek vakit kaybedilmemesi gereken bir durumdur.
Nasıl Bulaşır, Nereden Bulaşır?
Astım bulaşıcı bir hastalık değildir. Bir kişiden diğerine öksürük veya temas yoluyla geçmez. Astım, genetik yatkınlık ve çevresel etkenlerin birleşimiyle ortaya çıkan kronik bir durumdur. Aileden gelen genetik miras, bağışıklık sisteminin bazı maddelere karşı aşırı tepki vermesine neden olur. Ev tozu akarları, hayvan tüyleri, polenler, küf mantarları, soğuk hava, dumanlı ortamlar ve bazı kimyasal kokular krizi tetikler. Yani astım bir virüs veya bakteri hastalığı olmadığı için bulaşma riski taşımaz; tamamen kişinin kendi vücudunun içsel tepkileriyle ilgilidir.
Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?
Kullandığınız hızlı etkili kurtarıcı nefes açıcı ilaçlara rağmen nefes darlığınız geçmiyorsa vakit kaybetmeden acil servise başvurmalısınız. Konuşurken nefes nefese kalıyorsanız, cümle kurmakta zorlanıyorsanız bu durum acil müdahale gerektirir. Dudaklarınızda veya yüzünüzde morarma fark ederseniz, bilinç bulanıklığı yaşıyorsanız veya çok aşırı yorgunluk hissediyorsanız derhal yardım almalısınız. Göğüs ağrısı, krizin şiddetini artırıyorsa veya ilaçları her zamankinden daha sık kullanma ihtiyacı duyuyorsanız beklemeden hastaneye gitmek hayati önem taşır. Kendi kendinize durumu yönetmeye çalışmak, krizin daha ağırlaşmasına neden olabilir.
Son Değerlendirme
Astım krizi, ciddiye alınması gereken ve doğru yönetildiğinde kontrol altına alınabilen bir durumdur. Krizlerin neden tetiklendiğini bilmek, düzenli ilaç kullanımına dikkat etmek ve acil durum planına sahip olmak, yaşam kalitesini korumak için gereklidir. Astımı olan bir kişinin, kriz belirtilerini tanıması ve ne zaman profesyonel tıbbi destek alması gerektiğini bilmesi, olası komplikasyonların önüne geçilmesini sağlar. Koru Hastanesi acil birimlerinde, solunum sıkıntısı yaşayan kişilere yönelik hızlı ve etkin müdahale imkanları bulunmaktadır. Sağlığınızı şansa bırakmayın ve ciddi nefes darlığı durumlarında profesyonel yardım almaktan çekinmeyin.
Bilgilendirme: Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; doktor muayenesi, tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Sağlığınızla ilgili kararlar için bir uzman hekime danışın.